Hoe kies je de juiste waterbehandeling?

Waterbehandeling afgestemd op de behoeftes van de gebruiker

Hard water blijft in grote delen van België een aandachtspunt. Het veroorzaakt zowel zichtbaar ongemak als verborgen schade aan leidingen, toestellen en verwarmingsinstallaties. Tegelijk groeit de vraag naar compacte, efficiënte en gebruiksvriendelijke systemen die zich vlot laten integreren in krappe ruimtes. Voor installateurs ligt hier niet alleen een technische verantwoordelijkheid, maar ook een duidelijke adviesrol. Maar hoe speelt u het beste in op de behoefte van uw klant?

Waarom water behandelen?

Ons water bevat hardheidsmineralen, zoals calcium en magnesium, die kalkaanslag kunnen veroorzaken. Kalkaanslag leidt tot vernauwingen in leidingen, een lager debiet en uiteindelijk zelfs verstopping. Verwarmingselementen in boilers, wasmachines of warmtekokers krijgen te maken met een isolerende kalklaag, waardoor meer energie nodig is om dezelfde prestaties te leveren. Dat verhoogt het verbruik en verkort de levensduur van de toestellen. Ook visueel stoort kalkafzetting: kranen, doucheschermen en sanitaire toestellen verliezen snel hun esthetische uitstraling.

Ook voor de gebruiker zijn er daarnaast comfortvoordelen. Zacht water voelt aangenamer aan bij baden en douchen en heeft een gunstig effect op huid en haar. Tegelijk blijft het belangrijk om te waken over een correcte resthardheid: te zacht water kan namelijk leidingen aantasten.

Waterhardheid in België

Voordat u een waterbehandelingssysteem adviseert, is het aangewezen om de waterhardheid in de desbetreffende regio te kennen. In België verschilt de hardheid namelijk sterk per regio, afhankelijk van de geologische ondergrond en de herkomst van het water. Installateurs kunnen de relevante waarden raadplegen via interactieve hardheidsinformatie van de lokale waterleveranciers.

Waterhardheid wordt in België doorgaans uitgedrukt in Franse graden (°F) en wordt onderverdeeld in verschillende categorieën:

• >45 °F: zeer hard
• 30-45 °F: hard
• 15-30 °F: middelhard
• 7-15 °F: zacht
• 0-7 °F: zeer zacht

Technieken voor waterbehandeling

Wanneer installateurs spreken over waterbehandeling, is het belangrijk om een duidelijk onderscheid te maken tussen echte ontharding en kalkbescherming. Niet elk systeem dat kalkaanslag beperkt, levert ook effectief zacht water.

Filters

Terugspoelfilter:

Een eerste stap om het water te zuiveren, is een terugspoelfilter die na de watermeter wordt geplaatst. De filterzeef wordt vuil door de sedimenten die in het stadswater meekomen. Het vuile water wordt - automatisch of manueel - ongeveer per 10 l naar de afvoer gestuurd. De terugspoelfilter zorgt er zo voor dat de waterverzachter of -ontharder wordt beschermd van de sedimenten.

UV-desinfectie:

UV-desinfectie wordt gebruikt om bacteriën en micro-organismen in water te neutraliseren via ultraviolet licht. De techniek verandert niets aan de chemische samenstelling van het water en wordt vooral toegepast bij putwater of regenwater. UV-desinfectie wordt vooral gebruikt als een aanvullende techniek.

Waterontharding en -verzachting

Ionenuitwisseling:

Waterontharding via ionenuitwisseling is de enige techniek die calcium- en magnesiumionen daadwerkelijk uit het water verwijdert. Deze ionen gaan zich op een harsbed gaan binden. Zodra de hars verzadigd is, wordt ze geregenereerd met een geconcentreerde zoutoplossing. De harskorrels stoten de calcium- en magnesiumdeeltjes af en worden vervangen door natriumionen. Het resultaat is echt zacht water, zonder risico op kalkafzetting in leidingen en toestellen. Deze techniek vereist wel een afvoer voor spoelwater, periodiek onderhoud en het bijvullen van zout.

Omgekeerde osmose:

Bij omgekeerde osmose wordt water onder druk door een membraan geperst dat vrijwel alle opgeloste stoffen, bacteriën en verontreinigingen tegenhoudt. Het gebruikte polymeer membraan beschikt over zulke kleine gaatjes dat er enkel watermoleculen doorheen kunnen. Het resultaat: sterk gedemineraliseerd water van zeer hoge kwaliteit. De techniek wordt vooral ingezet in industriële toepassingen, maar kan ook worden geïnstalleerd bij particulieren. Het nadeel is wel het relatief hoge waterverlies en de noodzaak van regelmatig onderhoud.

In het verleden werden toestellen aangeboden met hoog waterverlies en veel onderhoud, tegenwoordig bieden de premium merken uitsluitend RO-toestellen, dankzij Directflow met minimale waterverlies en weinig onderhoud.

TAC en polyfosfaatfilters:

TAC- en polyfosfaatfilters zorgen voor een kristallisatie van kalk, waardoor deze zich nauwelijks afzet. Deze systemen zijn compact, onderhoudsvrij en werken zonder zout, wat ze interessant maakt bij plaatsgebrek, maar ze bieden geen volledige ontharding. 

Granulaatbehandeling:

Bij granulaatbehandeling stroomt het water door een reactor met speciaal granulaat dat de structuur van calciumdeeltjes beïnvloedt. De kalk blijft aanwezig in het water, maar zet zich minder snel af op leidingen en toestellen. Het systeem werkt zonder zout, wat voordelig is voor industriële toepassingen. Een aandachtspunt is dat bij verwarming de werking gedeeltelijk verloren kan gaan, waardoor toch zichtbare kalkaanslag kan ontstaan. Het gaat dus om kalkbescherming, niet om echte ontharding.

CO₂-injectie:

Naast ionenuitwisseling bestaan er systemen die de kalk neutraliseren in plaats van verwijderen. Bij CO₂-injectiesystemen blijft de kalk in oplossing doordat de pH-waarde wordt verlaagd, waardoor afzetting in leidingen wordt beperkt. De mineralen blijven echter aanwezig in het water, wat betekent dat zichtbare kalksporen niet volledig verdwijnen.

Twee belangrijke kanttekeningen zijn te melden. Ten eerste hangt de werking van dit systeem af van het soort waterleiding. Een slecht geregelde injectie van CO₂ in het water, kan de pH-waarde matig verstoren, wat kan leiden tot versneld corrosie van het zacht metalen binnenwerk van het kraanwerk. Ten tweede kan de CO₂ fles een gevaar vormen, indien ze op een plaats wordt geïnstalleerd waar de ventilatie miniem is. De wettelijk grenswaarde van CO₂ concentratie in de beademingslucht ligt bij 2.9%. Om daaraan te voldoen moet een niet geventileerd ruimte waarin een 10 kg CO₂ fles wordt geplaatst een volume hebben van >170 m³.

Dimensionering

Een goed advies start altijd bij de behoefte van de klant. De eerste parameter waarmee men rekening moet houden, is de gezinssamenstelling. Kijk hierbij naar het maximale dagverbruik: als het waterverbruik hoger ligt dan het debiet, bestaat de mogelijkheid dat het water slechts gedeeltelijk onthard is en er dus nog resthardheid achterblijft in het behandeld water. De betere toestellen werken hiervoor met een dubbele hardheidsregeling.

Daarnaast speelt ook de totale onthardingscapaciteit een rol. Dit bepaalt mede hoe vaak het apparaat zal regenereren. Idealiter gebeurt de regeneratie om de 96 uur - voorgeschreven door de DVGW (D) - voor een betere hygiëne. Ook het budget van de klant en de plaats voor het toestel zijn parameters die meespelen.

Simplex, duplex of triplex

Voor een doorsnee gezin volstaat vaak een simplex-toestel met een harstank. Dat regenereert op momenten zonder waterverbruik, maar levert geen zacht water tijdens de spoeling. Wil de klant 24/7 zacht water, dan is een duplexsysteem met twee harstanks aangewezen. De harsflessen werken afwisselend: wanneer de ene fles verzadigd is en gaat regenereren, neemt de andere fles het over. Zo wordt zacht water altijd gegarandeerd, maar dit type toestel is wel doorgaans duurder dan een simplex-model. Triplex-systemen vormen dan weer de optimale oplossing voor industriële toepassingen.

Mono- of duoblock

Bij waterontharders op basis van ionenuitwisseling wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen monoblock- en duoblocktoestellen. Het verschil zit niet in de werking, maar in de opbouw en plaatsing van de componenten.

Bij een monoblock zijn de onthardingsunit en het zoutreservoir geïntegreerd in één behuizing. Dit type toestel is compact, esthetisch afgewerkt en eenvoudig te installeren, maar hebben een nadeel dat het minder hygiënisch is gezien de buitenkant van de harsfles in contact staat met het drinkwater. Monoblocks zijn vooral geschikt voor residentiële toepassingen met een gemiddeld waterverbruik en beperkte installatieruimte. Door hun compacte bouw passen ze vlot in kelders, bergingen of technische kasten. De kwalitatievere merken bieden duoblock in monoblockopstelling waarbij de zoutbak qua vormgeving perfect rond de harsfles kunnen worden geschoven (harsfles zit dus niet in de zoutbak en kunnen dus geen glasvezels in het drinkwater komen).

Een duoblock bestaat uit twee afzonderlijke componenten: de onthardingsunit en een aparte zoutbak. Die opstelling biedt meer flexibiliteit bij de plaatsing en is interessant wanneer de beschikbare ruimte onregelmatig of beperkt is. Duoblocktoestellen worden vaker toegepast bij grotere installaties of commerciële toepassingen, maar kunnen ook in woningen een oplossing bieden wanneer een monoblock niet past.

Installatie

Een waterontharder kan op verschillende manieren worden geplaatst, bijvoorbeeld op een sokkel, wat het risico op waterindringing beperkt en zo bijdraagt aan een veilige installatie. Bij plaatsgebrek is wandmontage via ophangbeugels een interessant alternatief, omdat het toestel dan geen vloeroppervlak inneemt. Daarbij moet wel rekening worden gehouden met de nabijheid van een stopcontact. Ook de omgevingstemperatuur is een belangrijk aandachtspunt: vriestemperaturen moeten absoluut worden vermeden, aangezien bevriezing schade kan veroorzaken aan de koppen van het toestel. Een degelijke isolatie rond de waterontharder is daarom essentieel.

Volgens de geldende voorschriften moet terugvloeiing naar het drinkwaternet worden vermeden. Dat kan door de ontharder onmiddellijk na de watermeter te plaatsen en is het verplicht een aparte terugslagklep te voorzien. Ook de afvoer van spoelwater vereist een fysische onderbreking (luchtspleet) of het plaatsen van een door Belgaqua goedgekeurde sifon conform aan de EN1717 norm, om terugstroming van afvalwater in het drinkwater te voorkomen. Een afvoer rechtstreeks in de afvoerleiding kan leiden tot ernstige bacteriologische besmetting in de waterontharder en dus drinkwater. Om tot optimale hygiëne te komen, bieden de premium merken ook een automatische harsdesinfectie bij elke regeneratie.

 

Een bypass is onmisbaar om tijdens onderhoud toch water te kunnen leveren. Verder is het cruciaal om de hardheid van het inkomende water correct te meten en het toestel nauwkeurig af te stellen. Slechte instellingen leiden tot onnodig zoutverbruik of onvoldoende ontharding.

Onderhoud en opvolging

Ongeacht het merk of type is jaarlijks onderhoud sterk aanbevolen. Daarbij worden de hardheid van het onbehandelde en behandelde water gecontroleerd en de goede werking van het toestel bevestigd. Slimme toestellen met monitoring op afstand kunnen installateurs extra ondersteuning bieden: meldingen bij zouttekort of afwijkend verbruik maken proactief ingrijpen mogelijk.

De klant kan via een onderhoudscontract - indien de firma dit aanbiedt - zijn zout laten bijvullen. Wil de klant dat zelf doen? Raad hem dan aan om het zout tot 3/4e bij te vullen. Het is dan ook verstandig het meest kwalitatieve zout te gebruiken in de vorm van ronde pastilles. Andere goedkopere zouten kunnen leiden tot fijne fracties: gebroken stukjes pastilles tot poeder kunnen in de zoutbak verstopping veroorzaken met storingen als gevolg. Slimme, premium toestellen geven zelf het niveau aan.

Met medewerking van BWT, Judo, Syr Oceanic en Watasoftana.