“Onze elektriciteitsproductie is enorm gewijzigd, maar ons verbruik niet”
De stroom die we gebruiken, wordt vandaag heel anders opgewekt dan tien jaar geleden. Zon en wind hebben fors terrein gewonnen, maar ons verbruiksprofiel is grotendeels hetzelfde gebleven. Op het kennisevent ‘BuildUp Smart Buildings’ pleitte energie-expert dr. ir. Joannes Laveyne (UGent/Odisee) ervoor om ook ons verbruik mee te laten evolueren. “In ons dagelijkse stroomverbruik zit veel meer flexibiliteit dan we denken.”
Verbruiksprofiel van elektriciteit is hetzelfde gebleven
“Ons elektriciteitsverbruik ziet er vandaag nog bijna hetzelfde uit als tien jaar geleden”, aldus Joannes Laveyne. “Typisch heb je een kleine verbruikspiek ‘s ochtends. Mensen worden wakker, fabrieken starten op, … Vervolgens stabiliseert het verbruik zich gedurende de dag en ‘s avonds krijg je dan een grote piek. Die is vooral te wijten aan ons residentieel energieverbruik: koken, de was en afwas,...”
Vroeger was de elektriciteitsproductie betrekkelijk eenvoudig op die vraag af te stemmen. “Kerncentrales leverden de basisproductie, aangevuld door STEG-centrales. Gasturbines sprongen dan bij tijdens de ochtend- en avondpieken. Het systeem leunde dus op fossiele brandstoffen.”
De laatste tien jaar werd dat systeem echter grondig omgevormd. Bewijs daarvan is het ‘wandtapijt’ dat Laveyne toonde: een grafiek met voor elk uur van het jaar de hernieuwbare productie tegenover de vraag. “Rond 2000 was er van hernieuwbare energie amper sprake. Later komt er geel en groen op de kaart. Uren waarin hernieuwbare energie instond voor ons verbruik op dat moment. In 2025 was zon en wind goed voor bijna een derde van het Belgische elektriciteitsverbruik.”
“De modellen voor 2030 en 2035 tonen nog veel meer hernieuwbare productie. Op voorwaarde dat de plannen voor meer offshore wind en zonnepanelen ook worden uitgevoerd.”
We moeten ons verbruik via slimme regeling en opslag verschuiven om de elektriciteitsoverschotten te capteren"
“De manier waarop we elektriciteit produceren in België is dus radicaal gewijzigd, maar hoe we elektriciteit verbruiken helemaal niet. Tijdens de ochtend- en avondpiek is er daardoor helaas te weinig hernieuwbare energie, terwijl er overdag, wanneer de vraag het laagst is, juist een overschot aan hernieuwbare energie is.”
Het elektriciteitsaanbod was vroeger vooral fossiel gedreven, terwijl er nu een derde afkomstig is van hernieuwbare energie. Voor de ochtend- en avondpiek blijft fossiele aanvulling nodig
Mismatch tussen vraag en aanbod
“De elektriciteitsprijs maakt die mismatch tussen aanbod en verbruik duidelijk. 10 jaar geleden bedroeg de elektriciteitsprijs ongeveer 25 euro per megawattuur. Het verloop van de prijs was over de tijd heen bovendien weinig dynamisch. Als je dat vergelijkt met de prijs nu, dan zie je niet alleen hoe sterk de prijs is gestegen (naar gemiddeld 110 euro per megawattuur), maar ook hoe fluctuerend die is geworden. Er zijn momenten met heel dure prijzen en momenten met heel lage prijzen, zelfs negatieve prijzen.”
“Op momenten van negatieve prijzen is er veel meer productie dan verbruik. In 2025 hadden we meer dan 500 uren met een negatieve prijs. Bedrijven en particulieren met dynamische tarieven worden op die uren dus betaald om elektriciteit te verbruiken.”
Laat de vraag mee evolueren
“Mijn boodschap: laat de vraagzijde meebewegen. Anders dreigt onze stroomvoorziening onnodig duur te worden door een constante nood aan back-ups, terwijl er in gebouwen, industriële processen en het dagelijkse leven heel veel verborgen flexibiliteit zit.”
“Je hoeft een elektrische wagen niet direct bij thuiskomst te laden, en een warmtepomp kan een gebouw of buffervat eender wanneer op temperatuur brengen. Je kunt van een gebouw ook een thermische buffer maken”, aldus Joannes Laveyne. “We moeten ons verbruik via slimme regeling en opslag verschuiven om de elektriciteitsoverschotten te capteren. Zo kunnen ook de vraagpieken dalen, en daarmee dan ook de inzet van centrales op fossiele brandstoffen.”
Wie is Joannes Laveyne?
Dr. ir. Joannes Laveyne is elektrotechnisch ingenieur en energieonderzoeker. Aan UGent is hij als postdoctoraal onderzoeker verbonden aan het Energy & Systems Lab, waar hij onderzoek doet naar elektriciteitssystemen, hernieuwbare energie en de techno-economische uitdagingen van de energietransitie. Zijn doctoraat onderzocht specifiek de mogelijke bronnen van flexibiliteit voor het Belgische elektriciteitssysteem. Daarnaast is hij sinds kort opleidingshoofd van de bachelor Energietechnologie aan Odisee.