Warmtepomp bij renovatie: welk type past bij jouw woning?

Hoewel een warmtepomp bij renovaties minder strikt wordt opgelegd dan bij nieuwbouw, is de richting die men uit wil duidelijk. In doorgedreven renovaties is een warmtepomp de logische keuze. Maar ook voor woningen die minder grondig zijn gerenoveerd – lees geïsoleerd – zijn er warmtepompen op de markt die perfect aan de behoeften voldoen.

10 september 2026

 

Zijn er wettelijke vereisten?

EPB-eisen

Voor renovaties waarvoor een stedenbouwkundige vergunning wordt aangevraagd of een melding wordt gedaan, gelden de EPB-eisen.

Vlaanderen

In Vlaanderen maakt de EPB-wetgeving een onderscheid tussen ingrijpende energetische renovaties en gewone renovaties.

Voor ingrijpende energetische renovaties (een grondige verbouwing waarbij minstens 75% van de buitenschil wordt gerenoveerd én de verwarmingsinstallatie volledig wordt vervangen):

• bedraagt het E-peil maximaal E60;
• geldt naast de verwarmings- en ventilatie-eisen, een installatierendement van 130% voor centrale verwarmingssystemen met water als transportmedium;
• moet er per jaar minstens 20 kWh/m² aan hernieuwbare energie worden geproduceerd (d.m.v. zonnepanelen, een zonneboiler, warmtepomp of warmtepompboiler, ketels op biobrandstof, een warmtenet of participatie in hernieuwbare projecten).

Het behalen van een E-peil van E60 bij ingrijpende renovaties is zonder warmtepomp mogelijk, maar in de praktijk moeilijk. Door de strenge energie-eisen en de vereiste van een hoog installatierendement (±130%) is een warmtepomp of een hybride systeem in veel gevallen eerder een noodzaak dan een keuze.

Bij gewone renovaties (zoals enkel nieuwe ramen, of de verwarmingsketel vervangen zonder te isoleren) geldt er geen maximaal E-peil. Verwarmings- en ventilatie-installaties moeten wel voldoen aan de Europese Ecodesign-rendementen en correct worden ontworpen en ingeregeld.

Wallonië

In tegenstelling tot Vlaanderen is er voor renovaties in Wallonië:

• geen maximaal E-peil;
• geen minimaal globaal installatierendement (zoals 130% in Vlaanderen);
• geen verplicht aandeel hernieuwbare energie bij renovatie.

Er gelden wel systeemeisen voor installaties voor verwarming, sanitair warm water, koeling en ventilatie. Die leggen o.a. een minimale energie-efficiëntie van de toestellen vast, alsook een correcte dimensionering, plaatsing en regeling. Daardoor blijft de keuze voor klassieke systemen zoals condensatieketels mogelijk en is een warmtepomp geen noodzakelijke keuze, maar eerder een manier om de energieprestatie en het EPC-label te verbeteren.

Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Ook in de Brusselse EPB-wetgeving geldt er geen klassiek E-peil, noch een globaal installatierendement of verplicht aandeel hernieuwbare energie, zoals in Vlaanderen.

Bij eenvoudige renovaties gelden onder meer eisen voor de isolatie en ventilatie van de delen waarop de werken betrekking hebben. Ook voor nieuwe of vervangen technische installaties gelden specifieke EPB-eisen. Bij een zware renovatie – waarbij minstens 50% van de warmteverliesoppervlakte wordt aangepakt en alle technische installaties worden geplaatst of vervangen – geldt voor woningen bovendien een maximale totale primaire-energieconsumptie van 150 kWh/m² per jaar.

Het energieprestatiecertificaat

Het energieprestatiecertificaat (EPC, in Brussel en Wallonië EPB-certificaat) geeft aan hoe energiezuinig een woning is. De score wordt onder meer bepaald door de isolatie, de installaties voor verwarming en sanitair warm water en het gebruik van hernieuwbare energie.

Een warmtepomp kan een positieve invloed hebben op de energiescore en het energielabel. Hoe groot die invloed is, hangt onder meer af van de isolatiegraad van de woning, het type warmtepomp en andere aanwezige technieken.

De labels en bijbehorende grenswaarden verschillen tussen Vlaanderen, Brussel en Wallonië en zijn dus niet rechtstreeks vergelijkbaar. Ook de renovatieverplichtingen en toekomstige energiedoelstellingen verschillen per gewest.

Meer weten over het EPC/EPB-certificaat, de labels en de renovatieverplichtingen? Lees er hier alles over.

 

Welke warmtepomp past bij jouw woning volgens je EPC-label?

Een warmtepomp betekent in de meeste gevallen sowieso een winst voor je EPC-score. We bekijken per label welke types warmtepompen in aanmerking komen en hoe je bestaande verwarmingssysteem mee de keuze bepaalt.

Welke warmtepomp voor een woning met een A of B-label...

… die beschikt over vloerverwarming of radiatoren?

Net als bij nieuwbouw kan een geothermische warmtepomp bij een grondige renovatie een interessante keuze zijn. Ze behoort tot de efficiëntste warmtepompsystemen, met doorgaans een hoog seizoensrendement.

• SCOP’s van 4 à 5 zijn geen uitzondering - dat betekent dat ze voor 1 kWh elektriciteit 4 tot 5 kWh warmte leveren;
• de installatie gaat langer mee dan een lucht-water warmtepomp;
• er is geen buitenunit met ventilator;
• mogelijkheid tot passieve koeling;
• het beperkte onderhoud.

De vraag is natuurlijk of het renovatieproject het toelaat om boringen uit te voeren (is de tuin groot genoeg, is de tuin toegankelijk met de grondboormachine?) en of er voldoende budget is voor de aanschaf van de geothermische warmtepomp

Een lucht-water warmtepomp is minder efficiënt dan een geothermische warmtepomp, maar presteert nog altijd zeer goed met SCOP’s van 3 à 4. Er zijn daarenboven geen boringen nodig. De buitenunit is wel zichtbaar, produceert lawaai en vraagt door de bewegende onderdelen en het feit dat die buiten is opgesteld, wat extra onderhoud.

Kostprijs

Voor een goed geïsoleerde woning van 150 m² met label A of B (= een warmtevraag van < 200 kWh per m² per jaar) kost:

• een geothermische warmtepomp ongeveer 25.000 euro (inclusief boringen, maar exclusief aanpassingen aan het bestaande afgiftesysteem);
• een lucht-water warmtepomp ongeveer 15.000 euro (exclusief aanpassingen aan het bestaande afgiftesysteem).

Wat met het bestaande afgiftesysteem?

Warmtepompen werken het efficiëntst met lage aanvoertemperaturen, typisch in label A en B-woningen is dat 30-45°C. Gaat het om een renovatie waarbij het bestaande afgiftesysteem wordt behouden? Dan moet er worden gecontroleerd of:

• het afgiftesysteem nog in goede staat is;
• de vloerverwarming of de radiatoren over voldoende afgiftevermogen beschikken;
• de leidingen voldoende groot zijn: een warmtepomp werkt met een deltaT van gemiddeld 5 à 7°C (bij een gasketel bv. is dat een delta T van 10 à 20 °C), door de kleine deltaT waarmee de warmtepomp werkt, moet er meer cv-water worden rondgepompt om voldoende warmte aan het afgiftesysteem te kunnen overdragen en is het debiet in de leidingen dus hoger. De deltaT is het temperatuurverschil tussen het cv-water dat naar het afgiftesysteem stroomt en het water dat ervan terugkeert.

Hoe sanitair warm water opwekken?

De warmtepomp verwarmt niet alleen het water voor de centrale verwarming, maar ook het water in een sanitair warmwaterboiler.

De warmtepomp verwarmt water tot een hogere temperatuur (meestal 50 à 55 °C) en warmt hiermee het sanitaire water in het vat op. Om de ontwikkeling van legionellabacteriën te vermijden wordt het water één keer per week opgewarmd tot ongeveer 60 °C via een elektrische weerstand of door de warmtepomp zelf. Let wel: de sanitaire tank dient over een voldoende grote interne spiraal te beschikken wanneer die wordt gecombineerd met een warmtepomp.

Welke warmtepomp voor: een woning met een A of B-label ...

… die niet beschikt over centrale verwarming (maar over bijvoorbeeld elektrische verwarming/accumulatoren)

Ook wanneer er bewust voor wordt gekozen om geen centrale verwarming te voorzien (als je bijvoorbeeld uitbreekwerken wil vermijden), kan een warmtepomp worden geplaatst. Dan kies je best voor een lucht-luchtsysteem.

Een lucht-luchtwarmtepomp onttrekt warmte aan de buitenlucht en geeft die rechtstreeks af aan de binnenlucht via één of meerdere binnenunits. Dit type warmtepomp behaalt doorgaans een SCOP van 3 tot 4. Ze werkt altijd op lage temperatuur, omdat ze met lucht werkt, en er zijn geen verliezen via een watercircuit. Omdat het systeem met lucht werkt, reageert het zeer snel: ruimtes warmen sneller op dan bij systemen met water (zoals vloerverwarming).

In de praktijk zijn lucht-lucht warmtepompen in woningen meestal split-units (de binnen- en buitenunit(s) zijn met elkaar verbonden via koelmiddelleidingen):

• single-split units: er is één binnenunit (bv. voor de verwarming van een bureau);
• multi-split units: er zijn meerdere binnenunits (bv. om meerdere ruimtes in het gebouw te verwarmen).

Actief koelen is mogelijk

Een lucht-lucht warmtepomp kan zeer efficiënt koelen en werkt dan zoals een klassieke airco. Bij koeling wordt het proces omgekeerd: de binnenunit onttrekt warmte aan de binnenlucht (de condensor wordt verdamper) en de buitenunit geeft deze warmte af aan de buitenlucht (de verdamper wordt condensor)

Hierdoor daalt de binnentemperatuur snel en effectief. In tegenstelling tot vloerkoeling kan een lucht-lucht warmtepomp de temperatuur vaak met meer dan 4°C verlagen, afhankelijk van de installatie en het vermogen.

Gemiddelde kostprijs en elektriciteitsverbruik

De investering voor een lucht-lucht warmtepomp ligt doorgaans lager dan bij andere warmtepompen:

• Single-split (1 binnenunit): 3.000 tot 5.000 euro;
• Multi-split (meerdere binnenunits): 5.000 tot 10.000 euro.

Het elektriciteitsverbruik hangt sterk af van gebruik en isolatie, maar ligt voor een woning met:

• EPC-label A: 1.000 tot 2.000 kWh/jaar;
• EPC-label B: 2.000 tot 3.000 kWh/jaar.

Hoe sanitair warm water opwekken?

Een lucht-luchtwarmtepomp kan niet in sanitair warm water voorzien. Hiervoor moet dan uiteraard een aparte oplossing worden voorzien, zoals een elektrische boiler, zonneboiler, warmtepompboiler of doorstromer.

De woning heeft een C of D-label, of minder

… in combinatie met radiatoren

Bij een woning met een C- of D-label, of minder is de isolatiegraad meestal matig. Er is vaak nog sprake van enkel- of dubbel glas (geen HR++) en matige dakisolatie. De warmteverliezen zijn bijgevolg aanzienlijk. 

Een hybride warmtepomp kan in deze situaties een realistische en rendabele keuze zijn. Deze combineert een warmtepomp (meestal lucht-water) met een bestaande of nieuwe cv-ketel. De warmtepomp neemt de verwarming voor zijn rekening bij milde buitentemperaturen. Wanneer het buiten te koud wordt, neemt de cv-ketel het over.

Bovendien kan de hybride ketel het warme water voor douche en keuken leveren. De productie van sanitair warm water kan ook volledig ontkoppeld worden van de ketelinstallatie om bijvoorbeeld in de zomer het eigenverbruik van de zonnepanelen te verhogen.

Een hybride systeem behaalt typisch een SCOP van 3 tot 4 voor het warmtepompgedeelte.

Let op
Omdat er twee systemen gecombineerd worden, ligt het onderhoud iets hoger dan bij een volledig elektrische warmtepomp. Voor de ketel moet je ook rekening houden met het verplichte periodiek onderhoud.

Gemiddelde kostprijs en elektriciteitsverbruik

Richtprijzen:

• de bestaande ketel wordt behouden: 6.000 tot 11.000 euro;
• er wordt een nieuwe ketel geplaatst: 10.000 tot 15.000 euro.

Het energieverbruik bestaat uit elektriciteit én gas:

• Elektriciteitsverbruik:
  • woning met EPC-label C: 2.000 tot 3.500 kWh/jaar;
  • woning met EPC-label D: 2.500 tot 4.500 kWh/jaar.
• Gasverbruik:
  • blijft nodig voor piekvermogen en sanitair warm water, maar ligt duidelijk lager dan bij een klassieke ketel. De besparing bedraagt doorgaans 20 tot 40% bij label D en kan oplopen tot 30 à 50% bij label C.

En een hogetemperatuurwarmtepomp

Een hogetemperatuurwarmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht, bodem of water en verwarmt die tot hogere temperaturen (tot ± 60–70 °C). Hierdoor kan ze water leveren voor klassieke radiatoren en sanitair warm water. Door de opkomst van propaan (R290) als koudemiddel in lucht-grond en lucht-water warmtepompen zijn de meeste nieuwe toestellen in staat om dergelijke hoge temperaturen te bereiken.

Door de hogere afgiftetemperatuur ligt het rendement lager. In de praktijk haalt een hogetemperatuurwarmtepomp doorgaans een SCOP van ongeveer 2,5 tot 3,5. 

De richtprijs hiervoor is 12.000 tot 19.000 euro Het elektriciteitsverbruik ligt hoger door de hogere aanvoertemperaturen en varieert naargelang de isolatiegraad:

• woning met EPC-label C: 3.000 tot 5.000 kWh/jaar;
• woning met EPC-label D: 4.000 tot 6.500 kWh/jaar.

Let op
Alle vermelde verbruikscijfers zijn indicatieve richtwaarden. Het werkelijke elektriciteitsverbruik hangt onder meer af van de grootte en warmtevraag van de woning, het gebruik, de gewenste binnentemperatuur en het rendement en de dimensionering van de installatie.

bron: Sanilec