Alles over je thermostaat
##video:edbbe1942v02_nl##
Een verwarmingssysteem kan niet zonder thermostaat om de binnentemperatuur te regelen en de verwarming aan te sturen, zodat je comfortabel binnen kan vertoeven. Maar wat doen een thermostaat nu precies? En welke manieren zijn er zoal om je verwarming te sturen ermee?
Wat is een thermostaat?
Thermostaten, (ruimte)voelers, regelaars, ... veel mensen benoemen die als ‘de verwarming’, maar het is eigenlijk slechts de verbinding met de verwarmingsketel. Een thermostaat is een onmisbaar apparaat in elke verwarmingsinstallatie.
Wat doet een thermostaat?
Een thermostaat werkt als de “temperatuurregelaar” van je huis. Het toestel meet voortdurend de huidige kamertemperatuur en vergelijkt die met de temperatuur die jij hebt ingesteld. Is het te koud, dan geeft de thermostaat een seintje aan de verwarmingsketel of warmtepomp om warmte te produceren.
Zodra de gewenste temperatuur bereikt is, stopt hij of vermindert hij de warmtevraag. Zo blijft de temperatuur in huis stabiel en comfortabel, zonder dat je er zelf telkens aan moet sleutelen.
Een thermostaat heeft dus drie belangrijke functies:
- de omgevingstemperatuur meten met een thermometer;
- een communicatiekanaal met je verwarmingsketel;
- een programmatiefunctie voor de temperatuur in je ruimte.
De thermostaat zal je verwarmingsketel vertellen of die moet aanspringen of niet.
Soorten thermostaten
Thermostaten zijn al jarenlang op de markt, en zijn intussen geëvolueerd van toestellen met kwik tot klokthermostaten, digitale thermostaten en slimme thermostaten. De digitale en slimme thermostaten genieten de laatste jaren het meeste voorkeur om evidente redenen: het gebruiksgemak en de vele programmeermogelijkheden.
Aan/uit of modulerend?
Onder de digitale thermostaten zijn er twee groepen thermostaten: degene die met een aan/uit-schakeling werken, en thermostaten die werken op een modulerend principe.
- Een aan/uit-schakelende thermostaat zal enkel aangeven aan de ketel wanneer die moet branden of niet,
- een modulerende thermostaat zal ervoor zorgen dat er veel, dan niet een heel klein beetje warmtevraag wordt gecreëerd, wanneer bijvoorbeeld het verschil tussen de gewenste en de huidige temperatuur klein is.
Nieuwe verwarmingsketels (zeker condensatieketels en warmtepompen) werken vrijwel altijd efficiënter met een modulerende thermostaat omdat die de warmteproductie kan afstemmen op de werkelijke vraag. Aan/uit-thermostaten bestaan nog, maar worden vooral toegepast bij oudere of eenvoudige installaties.
Het spreekt voor zich dat een ketel die 100 keren per dag aan en uit dient te springen veel meer energie zal verbruiken dan een ketel die modulerend wordt aangestuurd.
Klokthermostaat
Met een digitale klokthermostaat kan je de temperatuur in huis regelen naargelang de uren dat je thuis bent. Veel klokthermostaten beschikken tegenwoordig ook over extra programmafuncties en zijn ook zelflerend. Een zelflerende thermostaat heeft een aantal sensoren die weten of er iemand thuis is of niet, en leert op die manier je leefpatroon kennen. Dankzij die gegevens zal die ook je woning verwarmen wanneer je thuis bent en wat kouder maken wanneer je weg bent.
Klassieke klokthermostaten worden minder vaak nieuw geïnstalleerd omdat slimme varianten meer flexibiliteit en zelflerende functies bieden.
Kamerthermostaat
Verder heb je nog de eenvoudige kamerthermostaat. Daarmee kan je de temperatuur regelen, maar verdere programmafuncties zijn er niet. Je kan enkel een gewenste temperatuur instellen en de cv-ketel het nodige laten doen om die temperatuur in die ruimte te bereiken. Dit is vooral een budgetoplossing of voor situaties waar enkel basisregeling nodig is.
Slimme thermostaat
Slimme thermostaten zijn verbonden met WiFi en kunnen vanop afstand aangestuurd kunnen worden. Ook daaronder zijn er heel wat zelflerende thermostaten. Bijna alle grote merken bieden tegenwoordig slimme modellen aan, met integratie via apps, spraakassistenten en soms ook koppeling aan zonnepanelen of dynamische energietarieven. Sommige systemen werken samen met smarthomesystemen of domotica-platformen (bijvoorbeeld Home Assistant, Google Home, Apple Home).
Zoneverwarming
Er bestaan onder de slimme thermostaten ook modellen waarmee je op de thermostaat zelf de temperatuur per kamer kan instellen, en dus zoneverwarming mogelijk maakt. Hiervoor moeten de radiatoren in de verschillende kamers echter ook met een slimme thermostatische radiatorknop uitgerust zijn, zodat de radiator en de thermostaat kunnen communiceren met elkaar.
Een dergelijke thermostatische kraan is uitgerust met een temperatuursensor, die ervoor zal zorgen dat ze stopt met warmte opgeven wanneer een bepaalde warmte is bereikt. Programma’s kunnen per ruimte worden ingesteld, zowel met de hand of via je smartphone.
Let op
Plaats geen thermostatische kranen op de radiatoren in de ruimte waar het thermostaat hangt. Die zouden elkaar tegenwerken.
Bedraad of draadloos?
Je hebt thermostaten die via draad verbonden zijn – heel vaak rechtstreeks met de verwarmingsketel met twee draadjes, een laagspanningsverbinding die rechtstreeks tussen thermostaat en ketel loopt. Er zijn daarnaast ook thermostaten die draadloos werken. Draadloze thermostaten bestaan heel vaak uit twee modules: een draadloze module om in de woonruimte te plaatsen, en een ontvangstmodule die bij de cv-ketel wordt geplaatst.
Draadloos wint terrein omdat het flexibeler is bij renovatie en omdat bijna alle slimme thermostaten draadloos communiceren. Bedrade systemen blijven echter het meest betrouwbaar en zonder risico op storingen of lege batterijen.
Zuinig verwarmen
Hoe zuinig je verwarmt, hangt in grote mate van hoe de thermostaat kan werken en hoe je die aanwendt. Denk aan de geschikte locatie voor de thermostaat, maar ook aan de programmeerfuncties.
De juiste locatie
De plaats van je thermostaat moet je goed overwegen. Je installeert die bij voorkeur op een hoogte van ongeveer 150 cm van de grond in een ruimte waar je veel tijd spendeert – meestal is dat gewoon de living.
Vermijd tochtige ruimtes en de nabijheid van een raam of deur. De wind kan immers invloed hebben op de temperatuur die de thermostaat registreert. Vermijd ook direct zonlicht, die zal er dan weer voor zorgen dat er een warmere temperatuur wordt gemeten dan de werkelijke temperatuur in de ruimte.
Verder plaats je je thermostaat ook niet in de buurt van radiatoren, want daarvan zou die ook warmte ontvangen, waardoor de thermostaat de temperatuur in de ruimte zal overschatten. Soms wordt ook nog aangeraden om de thermostaat niet tegen een buitenmuur te plaatsen, omdat die kouder kan aanvoelen dan de werkelijke kamertemperatuur.
Een buitenvoeler
Door ook rekening te houden met de buitentemperatuur, kan je verwarmingsketel op de efficiëntste manier je woning verwarmen. Die weet dan namelijk dat die harder zijn best moet doen bij een koude temperatuur dan bij warmere buitentemperaturen. Dat kan je doen met een buitenvoeler, die zowel met draad als draadloos kan worden verbonden met de verwarmingsketel en de thermostaat.
Bij een slimme thermostaat heeft een buitenvoeler minder nut, gezien die de buitentemperatuur van het internet haalt. Toch is een fysieke buitenvoeler soms nauwkeuriger, omdat die exact de omstandigheden bij jouw woning meet (bv. wind, schaduwzijde). Bij goedkopere slimme thermostaten kan de internetdata wat algemener zijn.
Thermostaat programmeren
Je verwarmingssysteem kan maar krachtig en functioneel werken, zodra je die zelf ook regelt. Een eenvoudige thermostaat zonder klokprogramma staat toe om de temperatuur te verhogen en te verlagen, maar met een klok - of digitale/slimme thermostaat kan je al heel wat meer.
Dag- en nachtregime
De meeste thermostaten zijn tegenwoordig uitgerust met een klok, die het toelaat om te programmeren wanneer de verwarming aanslaat en op welke temperatuur, allemaal op basis van wanneer je thuis bent. Vaak spreekt men van een dag- en nachtregime. Meestal wordt hier met icoontjes gewerkt: een zonnetje voor wanneer je warmte wil en een maantje wanneer je een lagere temperatuur wenst.
Het is dus belangrijk – én voordelig – dat je deze juist instelt naar jouw wensen. ‘s Nachts of wanneer je overdag niet thuis bent, wordt er in het algemeen aangeraden om de gewenste binnentemperatuur in te stellen op 16 °C. In goed geïsoleerde woningen zal de temperatuur immers niet snel daaronder zakken. Voor ‘s ochtends en ‘s avonds wordt een comfortabele temperatuur van 20 °C aangeraden. Het best stel je de thermostaat zodanig in dat de verwarming een half uur voor je opstaat/thuiskomt in werking treedt.
Heb je een slimme (zelflerende) thermostaat? Dan is die vaak al uitgerust met aanwezigheidssensoren en geofencing (via je smartphone). Ze regelen de temperatuur automatisch wanneer je thuis of weg bent. Dat betekent dat het klassieke klokprogramma minder vaak handmatig ingesteld hoeft te worden.
Tip
In tijden van dure energieprijzen loont het om je thermostaat een graadje - of zelfs enkele graden - kouder te zetten dan normaal. Als je je thermostaat normaal instelt op 21 °C, maar nu gaat voor 20 °C, kan je dat tot 7% op je jaarverbruik besparen. In combinatie met wat warmere kledij, kan je de gewenste temperatuur gerust terugbrengen naar 18 of 19 °C.
Zomerstand
Veel thermostaten zijn ook uitgerust met een zomerstand. Die stel je meestal in van april tot en met september/oktober. Deze zal vermijden dat de verwarming aanslaat wanneer het tijdens de warmere maanden ‘s ochtends even wat frisser is. Heb je radiatoren en een digitale thermostaat zonder zomerstand? Dan kan je de gewenste temperatuur ook gewoon op een lagere temperatuur instellen, bijvoorbeeld op 12 °C in de plaats van op 16 °C.
Vakantiemodus
Mensen vragen zich vaak af wat ze moeten doen wanneer ze enkele weken niet aanwezig zijn, wanneer ze bijvoorbeeld op vakantie gaan. Een eerste reflex zou zijn om het hele verwarmingssysteem uit te schakelen. Dat is echter niet aan te raden. Heel wat thermostaten zijn daarom tegenwoordig uitgerust met een vakantiemodus. Daarmee kan je de dagen instellen waarop je afwezig bent. Veel slimme thermostaten schakelen overigens vanzelf naar een eco-modus zodra ze merken dat er langere tijd niemand aanwezig is.
Zo zal de verwarming in die periode niet nodeloos aanspringen om je woning op te warmen, maar zal die op een laag regime je systeem wel in evenwicht houden. Het grootste voordeel daarvan is dat je bespaart op je energiefactuur. Een geschikte temperatuurinstelling voor langdurige afwezigheid is 12 tot 14 °C.
Sanitair warm water
Sommige thermostaten hebben ook een apart klokprogramma voor sanitair warm water. Douchen, een bad nemen, afwassen … Je doet het allemaal niet op elk moment van de dag. Net door die momenten goed te programmeren in de thermostaat ga je op de juiste momenten je comfort verhogen wanneer het nodig is, en heb je tevens de hoogst mogelijke besparing.
Moderne warmtepompen en zonneboilers hebben vaak hun eigen slimme regeling, die automatisch met het verwarmingssysteem samenwerkt. Het idee van tijdsgebonden programmering blijft, maar gebeurt steeds vaker automatisch.
Open haard
Sommige thermostaten hebben ook een open-haardfunctie. Heb je thuis een kachel of open vuur? Dan is het best dat je die functie aanzet wanneer die actief is, op die manier zal de thermostaat weten dat het in de andere ruimtes ook nog warm gemaakt moet worden.
Hoe stel je een thermostaat in bij vloerverwarming?
Bij vloerverwarming stel je de thermostaat niet op dezelfde manier in als wanneer je met radiatoren werkt. Bij vloerverwarming duurt het immers langer om een ruimte op te warmen. Eens de ruimte op temperatuur is, is er echter minder energie nodig om de warmte te behouden dan bij radiatoren.
Voor je thermostaat geldt dat je het verschil tussen dag- en nachttemperatuur klein houdt. Waar we eerder in dit artikel spraken van 16 °C ‘s nachts en 20 °C overdag, houd je het verschil tussen de twee bij vloerverwarming het best op om en bij de 2 °C. Wanneer het vriest, wordt doorgaans aangeraden om de temperatuur constant te houden.
Doordat vloerverwarming een tragere opwarmingstijd heeft, moet je de klok van je thermostaat ook een stuk vroeger programmeren. Waar er bij radiatoren een half uur op voorhand als stelregel wordt gehanteerd, is dat bij vloerverwarming twee uren.