Haven van Brussel wordt epicentrum voor circulair bouwen
Nieuwe hub bundelt kennis en praktijk voor koolstofarm bouwen
Langs de Havenlaan in Brussel verrijst binnenkort Stadsatelierdeville, kortweg Stadsat: een innovatiehub van circa 9.300 m² waar aannemers, architecten, ontwikkelaars, producenten, academici, studenten en beleidsmakers samenwerken aan circulaire oplossingen voor de bouwsector. Het initiatief van Democo en BC architects & studies & materials werd officieel voorgesteld tijdens Brussels Climate Week.
Klimaatvriendelijk bouwen
Met een projectwaarde van 9,75 miljoen euro en steun van de Brusselse overheden en de Europese Unie via EFRO wil Stadsat een hefboom zijn voor de transitie naar klimaatvriendelijk bouwen.
De urgentie is groot: de productie van bouwmaterialen is goed voor een aanzienlijk deel van de wereldwijde energie- en procesgerelateerde uitstoot. “We hebben geen verdere geïsoleerde specialisatie nodig, maar een geïntegreerde aanpak die circulariteit op schaal bewijst,” zegt Nicolas Coeckelberghs, medeoprichter van BC architects & studies & materials.
Gebouw als proof of concept
De hub verrijst op een voormalige kolenopslagplaats en keert zo symbolisch de bladzijde van fossiele erfenissen. Het ontwerp van Babini Geysen/Dandelion in samenwerking met BC architects test de grenzen van het huidige stedenbouwkundige en regelgevende kader. Laurens Bekemans (BC) noemt Stadsat “een prototype dat aantoont dat we de stad kunnen bouwen met wat er al aanwezig is, met biogebaseerde en gerecupereerde materialen, en tegelijk de technische en economische haalbaarheid bewijzen.”
Vier kernprincipes
- Bioregionale bevoorrading: lokale materialen beperken transportemissies. Uitgegraven Brusselse grond wordt verwerkt tot leemstenen, pleisters en leemdekvloeren; de schil krijgt traceerbaar lokaal hout en strobalenisolatie.
- Urban mining: zware structurele elementen worden hergebruikt uit Brusselse ontmantelingswerven. Zo dienen betonnen vloerplaten uit The Dome (Anspach) voor funderingen en komen stalen profielen, houten balken en performante raamkaders uit bestaande gebouwen, waaronder EU-sites.
- Ontwerpen voor demontage: het gebouw is volledig droog en mechanisch verbonden, zonder gelaste of gestorte permanente verbindingen. Structuur, schil, technieken en binnenwanden blijven gescheiden voor eenvoudig onderhoud, hergebruik of verplaatsing na 30 tot 60 jaar.
- Low-tech innovaties: geen conventionele mechanische verwarming; het comfort steunt op passieve principes zoals zonnewinsten, leemmassa en strobalenisolatie.
Bindend charter en KPI’s
Stadsat is tegelijk een samenwerkingsplatform. De stichtende partners — Democo, BC, Sonian Wood Coop, Natura Mater, Circular Timber en Herk & Red — ondertekenden een Circular Charter met concrete engagementen:
- Productie voorop: maximaal een derde van de site is kantoor; de kern blijft productie, verwerking en logistiek via korte ketens.
- Interne synergie: eerst binnen het Stadsat-ecosysteem naar expertise zoeken, daarna pas extern.
- Kennisdeling: elke partner organiseert minstens twee publieke activiteiten per jaar, met ruimte voor hands-on leren voor studenten en vakmensen.
- Resultaatgerichte KPI’s: tegen 2029 jaarlijks minstens 10.000 ton materialen voorbereiden voor hergebruik én 10.000 ton recycleren, en 35 tot 50 voltijdse jobs op de site. De infrastructuur en werking streven naar koolstofneutraliteit tegen juni 2027.
“Samen met verschillende partners leggen we in Brussel de fundamenten voor de toekomst van de Belgische bouwsector,” zegt Jochen Willen, General Manager van Democo.
Focus op Brusselse stromen
De hub richt zich op drie onderbenutte materiaalstromen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest:
- Geologisch: jaarlijks wordt ongeveer 2 miljoen ton grond uitgegraven. Die kan lokaal worden opgewerkt tot leemgebaseerde, CO₂-arme bouwmaterialen in plaats van te worden afgevoerd.
- Biologisch: hout en andere biogebaseerde materialen slaan CO₂ op en verdienen lokale waardevermeerdering via hergebruik.
- Stedelijk: door selectieve demontage kunnen waardevolle elementen zoals staal, ramen en isolatie hun hoogste waarde behouden, mits voldoende opslag- en verwerkingscapaciteit.
Planning en partners
De opening van Stadsatelierdeville is gepland voor 2028. Terwijl de eerste pioniers zich al vestigen, zoekt de hub bijkomende partners, vakmensen, ingenieurs en materiaalproducenten. Het TM STADSAT-consortium verenigt Herk & Red (Democo Group) en BC (architects & studies & materials). Het project krijgt medefinanciering via EFRO en steun van de Haven van Brussel, Leefmilieu Brussel, de Bouwmeester Maître Architecte en Urban Brussels. “Stadsat toont hoe Brussel kan uitgroeien tot een veerkrachtige, klimaatbestendige stad door in te zetten op hergebruik en biogebaseerde materialen,” aldus Bouwmeester Maître Architecte Lisa De Visscher.