Flanders Make toont technologieën voor werkbaar werk

Open Atelier in Pelt demonstreert Industrie 4.0

Om een werkzaamheidsgraad van 80% te behalen en de krapte op de arbeidsmarkt aan te pakken, moeten we ook huidige werknemers aan de slag houden. Innovatieve technologieën, zoals exoskeletten, augmented reality, virtual reality en cobots, kunnen een belangrijke rol spelen in het werkbaar maken én houden van jobs. Vlaams minister van Werk en Innovatie Jo Brouns lanceerde daarom de proeftuin “Technologie voor Werkbaar Werk.” Op 6 februari werden in Open Atelier in Pelt de eerste resultaten getoond van het project.

Alexis Daveloose - 16 februari 2023

Proeftuinen

In Vlaanderen trekt VLAIO het transitiebeleid rond industrie 4.0, de omschakeling naar een digitale, geconnecteerde maakindustrie. De industrie 4.0-proeftuinen zijn een van de acties waarmee bedrijven op weg geholpen worden richting meer datagedreven processen, producten en diensten. De proeftuin in Pelt toonde in totaal zeven technologieën, die moeten bijdragen aan duurzaam werken. Deze technologieën moeten bestaand werk faciliteren en zo deels de arbeidskrapte opvangen. Niet alleen het fysieke aspect is hierbij belangrijk, maar ook het opvangen van mentale belasting. Het gaat onder andere over digitale werkinstructies, exoskeletten, virtual reality en augmented reality.

De belangrijkste drempels voor Vlaamse werknemers in de industriesector om aan de slag te blijven, zijn immers een hoge werkdruk, fysieke belasting en eentonigheid van werk, zo blijkt uit onderzoek van het HIVA-Onderzoeksinstituut (KU Leuven). Volgens de meest recente gegevens van de Vlaamse Werkbaarheidsmonitor had in 2019 net iets minder dan de helft van de Vlaamse werknemers werkbaar werk. De andere helft had een job waarin ze te maken kregen met psychische vermoeidheid, fysieke klachten, lage werkbetrokkenheid, gebrekkige leermogelijkheden en/of een slechte werk-privé-balans.

Ambitie

Met de industrie 4.0-proeftuin ‘Technologie voor Werkbaar werk’, die in 2022 op initiatief van Vlaams minister van Werk en Innovatie Jo Brouns door VLAIO gelanceerd werd, slaat Flanders Make, het strategisch onderzoekscentrum voor de maakindustrie, samen met zijn kernlabo’s aan UHasselt (EDM) en VUB (R&MM) de handen in elkaar met imec-IDLab-UGent, imec-SMIT-VUB, Sirris en het HIVA-Onderzoeksinsituut voor Arbeid en Samenleving (KU Leuven). Met succes: het voorbije jaar werkten ze samen technologiedemo’s uit die leidden tot ondersteuningsmiddelen voor de mentale, fysieke en organisatorische noden van specifieke doelgroepen op de arbeidsmarkt. Om dit te illustreren werd het leerwerkbedrijf “Open Atelier” in Pelt omgebouwd tot een demozaal die de meest moderne innovaties samenbrengt.

Het voorbije jaar namen al 144 bedrijven deel aan acties van de proeftuin. Het is de ambitie van minister Brouns en de projectpartners om tegen eind 2024 ongeveer 800 bedrijven te hebben bereikt met de technologieën en verdere acties van het project. De uitdaging is om technologische oplossingen, die vaak gericht zijn op een specifiek knelpunt, waar nodig te combineren met elkaar en ze zodanig in te passen in de organisatie dat de werknemers centraal staan en de nodige ondersteuning krijgen om hun werk op een gezonde manier en met het nodige werkplezier kunnen doen. Er wordt over een periode van 3 jaar 2,4 miljoen euro geïnvesteerd via VLAIO.

Cognitieve ondersteuning van operatoren

Een speciaal framework werd ontwikkeld voor het eenvoudig genereren van digitale werkinstructies en voor het ondersteunen van de operator tijdens de uitvoering van zijn/haar taken door middel van deze werkinstructies in Mixed Reality. Het framework bestaat uit een desktopapplicatie voor het automatisch genereren van digitale werkinstructiesequenties voor de (de)assemblage van een product vanuit de productspecificatie. Hiervoor wordt een CAD-model van het product geanalyseerd en onderverdeeld in de verschillende componenten. Er is de mogelijkheid tot een manuele aanpassing van de werkinstructies. Door gebruik te maken van dit framework kunnen operatoren sneller zelfstandig nieuwe taken uitvoeren, met minder fouten. Dit systeem kan toegepast worden op verschillende soorten taken, van order picking tot assemblage.

Camerasysteem voor ergonomiemetingen

Bij overwegend fysiek werk krijgen werknemers vaak te kampen met lichamelijke klachten zoals gewrichts- of spierpijn. Dit resulteert vaak in een periode van werkonbekwaamheid en dus aanzienlijke kosten voor de onderneming. Flanders Make ontwikkelde hiervoor een draagbaar systeem, dat op korte tijd een groot aantal werknemers kan screenen terwijl ze aan het werk zijn. Zo kan van elke betrokken werknemer een analyse gemaakt worden, die de basis vormt voor een meer ergonomische inrichting van zijn of haar werkplaats en dus ook van werkbaar werk in een comfortabele omgeving. Het systeem filmt de werknemer terwijl die het werk uitvoert. Op een scherm wordt dan de werknemer getoond, met op het lichaam een projectie van de belangrijkste lijnen in het lichaam. Bij een slechte houding van een bepaald lichaamsdeel, zal de corresponderende lijn oranje of rood oplichten. Dit geldt als een waarschuwing, zodat de werknemer tijdig zijn of haar houding kan aanpassen, vooraleer enig fysiek ongemak optreedt.

Sensoren die operatoren ondersteunen

Een operator in een productieomgeving dient vaak verschillende machines en/of processen te bewaken. Elk proces, elke machine, elk toestel heeft zo zijn eigen specificaties en het is niet altijd evident voor een operator om te weten waar hij of zij op moet letten. Zo kunnen machines uitgerust zijn met lampen, waarbij kleurcodes gehanteerd worden die een bepaalde actie vergen naargelang het type machine. Bij andere machines kunnen bepaalde geluidssignalen duiden op een gevaarlijk probleem. Voor minder ervaren operatoren kan dit tot stress of fouten leiden.

Sirris toont hoe al deze informatie op een zeer intuïtieve en eenduidige manier samengebracht en gevisualiseerd kan worden in een dashboardsysteem, dat de minder ervaren operator in staat stelt om zeer snel te zien op welk proces of bij welke machine een bepaalde actie nodig is. Zo kunnen typische interpreteerbare processen vertaald worden naar zeer duidelijke acties. Het doel is om een veelvoud aan diverse signalen om te zetten naar concrete acties, die rekening houden met de urgentie van de te stellen daden.

XR Welding op echte objecten

De XR Welding-tool van Flanders Make@UHasselt maakt het mogelijk om lasprocedures te simuleren in eXtended Reality (XR) op echte oppervlaktes. De tool maakt gebruik van een combinatie van Virtual Reality (VR) en Augmented Reality (AR)-technologieën om de gebruiker een realistische ervaring te geven tijdens het oefenen van lasprocedures. De XR Welding-tool simuleert de lasnaad en de lichtreflecties die typisch plaatsvinden tijdens het lassen en maakt gebruik van een echte lastoorts. Hiermee kunnen gebruikers lasprocedures oefenen op echte oppervlaktes, zoals metaalplaten, waarbij de (gesimuleerde) resultaten van hun werk onmiddellijk zichtbaar zijn op een gekoppeld scherm. Dit maakt het mogelijk om foutieve handelingen te detecteren en te corrigeren in een leeromgeving, en verkleint de kans dat ze na de training optreden in een echt lasproces. Het kan ook leiden tot een vermindering van de trainingskosten, vooral omdat XR Welding geen afvalmateriaal met zich meebrengt.