Warmtepompklaar: 10 veelgestelde vragen beantwoord

Verwarm je vandaag nog met een condensatieketel, maar wil je je woning klaarstomen voor een warmtepomp? Dan kom je al snel uit bij lage temperatuurverwarming. Alleen is niet elke woning of verwarmingssysteem daar meteen geschikt voor. We beantwoorden de meest gestelde vragen, zodat jij weet welke stappen je best zet om je woning warmtepompklaar te maken.

1. Wat is lage temperatuurverwarming?

Wie praat over een woning die "warmtepompklaar" is, heeft het over een woning waarin op lage temperatuur kan verwarmd worden.

Eerst: hoe werkt een cv-systeem?

Een centraal verwarmingssysteem bestaat uit twee onderdelen: een warmteopwekker (zoals een ketel of warmtepomp) en een afgiftesysteem (zoals radiatoren of vloerverwarming). De warmteopwekker verwarmt water tot een bepaalde aanvoertemperatuur. Dat warme water circuleert via leidingen door de woning, geeft warmte af in de ruimtes en stroomt daarna terug naar de opwekker om opnieuw opgewarmd te worden.

Een lage aanvoertemperatuur

Bij een klassiek systeem op hoge temperatuur ligt die aanvoertemperatuur meestal tussen 60 en 80 °C. Bij lage temperatuurverwarming ligt dat doorgaans tussen 30 en 55°C. Omdat een groot deel van het energieverbruik naar het opwarmen van dat cv-water gaat, is het logisch dat je met lagere temperaturen vaak zuiniger kan verwarmen.

Is 30 tot 55 °C niet te koud om comfortabel te verwarmen?

Dat lijkt misschien zo, maar in de praktijk werkt het perfect - op voorwaarde dat alle puzzelstukjes kloppen. Je woning moet weinig warmte verliezen (isolatie) en je afgiftesysteem moet voldoende warmte kunnen afgeven met lagere temperaturen, idealiter op een zo groot mogelijk oppervlak.

Lage temperatuurverwarming voelt bovendien vaak net comfortabeler aan, omdat de warmte gelijkmatiger en langer wordt afgegeven. In plaats van korte, hete “pieken” krijg je een stabiel binnenklimaat met minder temperatuurschommelingen.

Werkt lage temperatuurverwarming alleen met een warmtepomp?

Een warmtepomp is de meest logische match met lage temperatuurverwarming. Warmtepompen halen namelijk het hoogste rendement wanneer ze water moeten leveren op lage temperatuur. Hoe warmer het water moet worden, hoe harder de warmtepomp moet werken en hoe lager het rendement.

Toch kan je ook met een condensatieketel deels op lage temperatuur verwarmen. Dat kan interessant zijn als tussenstap. Een condensatieketel werkt het efficiëntst wanneer het retourwater koel genoeg is. Met een lagere aanvoertemperatuur daalt vaak ook de retourtemperatuur, waardoor de ketel beter kan condenseren en dus zuiniger werkt. Let wel: je blijft gas of mazout gebruiken, dus dit is geen eindoplossing als je van fossiel af wil.

2. Welk afgiftesysteem kies je best voor een warmtepomp?

Lage temperatuurverwarming met een warmtepomp kan enkel voor comfortabele warmte zorgen als het afgiftesysteem erop is afgestemd. Vaak zullen klassieke radiatoren bijvoorbeeld niet voldoen. Let wel: voor je een nieuw afgiftesysteem kiest, is het belangrijk dat je woning voldoende geïsoleerd is (dat bespreken we verderop in dit artikel). 

Vloerverwarming

Vloerverwarming is hét voorbeeld van lage temperatuurverwarming. Omdat je verwarmt via een groot oppervlak, heb je maar een lage watertemperatuur nodig om toch een aangename warmte te voelen. Ook wand- en plafondverwarming werken volgens hetzelfde principe.

Lage temperatuurradiatoren

Klassieke radiatoren zijn ontworpen voor hoge watertemperaturen. Lage temperatuurradiatoren hebben meestal een groter afgifte-oppervlak (meer platen/lamellen) en kunnen daardoor ook met lauw cv-water voldoende warmte afgeven. Ideaal als je geen vloeren wil openbreken.

Ventiloconvectoren

Ventiloconvectoren combineren een warmtewisselaar met een stille ventilator. Daardoor halen ze veel warmte uit relatief lage watertemperaturen. Vaak kunnen ze ook ingezet worden om te koelen.

Systemen combineren

Je hoeft niet overal dezelfde oplossing te kiezen. Vloerverwarming is ideaal, maar zeker bij renovaties is het vaak praktischer om te combineren met lage temperatuurradiatoren of ventiloconvectoren. Zo kan je bijvoorbeeld vloerverwarming voorzien op het gelijkvloers en boven werken met LT-radiatoren, zonder overal vloeren open te breken. Het belangrijkste is dat elk afgiftesysteem dat je installeert voldoende warmte kan afgeven bij lagere watertemperaturen.

3. Hoe weet je of je woning al klaar is voor lage temperatuur?

Dat kan je eenvoudig testen. Verlaag de aanvoertemperatuur van je cv-ketel stap voor stap, bijvoorbeeld van 70 °C naar 60 °C en later naar 55 °C. Als je woning comfortabel warm blijft bij 55 °C of lager, dan zit je al in een goede richting. Hoe dichter je naar 45 °C of lager kan, hoe efficiënter een warmtepomp later zal werken.

Merk je dat het niet warm genoeg wordt of erg traag opwarmt? Dan heb je mogelijk meer afgifte-oppervlak (grotere radiatoren/vloerverwarming) en/of betere isolatie nodig.

Welke aanvoertemperatuur is ideaal voor een warmtepomp?

Hoe lager, hoe beter is de vuistregel, maar dit zijn handige richtwaarden:

• 35 - 40 °C: ideaal (typisch vloerverwarming)
• 45 - 55 °C: vaak haalbaar met LT-radiatoren of ventiloconvectoren
• 60 °C of hoger: meestal te hoog voor een efficiënte warmtepomp

4. Moet je altijd eerst isoleren om je woning warmtepompklaar te maken?

In de meeste gevallen: ja. Als je woning bij lagere temperaturen niet warm genoeg wordt, komt dat meestal door een te groot warmteverlies. Dan moet je verwarmingssysteem harder werken, waardoor je toch hogere temperaturen nodig hebt.

Door eerst te isoleren (dakisolatie, muurisolatie, vloerisolatie) en te zorgen voor goede ramen (minstens dubbele beglazing), daalt je warmteverlies én wordt overschakelen naar lage temperatuurverwarming veel eenvoudiger.

Tip
Je kijkt dus eerst naar de staat van de isolatie van de bouwschil voor je je over je afgiftesysteem buigt! Isolatie heeft immers niet alleen een invloed op het binnenhouden van de warmte, maar ook op het buiten houden van hitte tijdens de zomermaanden en de nood aan een koelsysteem. 

5. Moet je je bestaand afgiftesysteem vervangen voor een warmtepomp?

In sommige woningen werken de bestaande radiatoren nog prima op een lagere aanvoertemperatuur, zeker als de woning al goed geïsoleerd is. Daarom is die test met lagere temperaturen zo belangrijk: als je het warm houdt met 55 °C of lager, hoef je mogelijk niets te vervangen.

Worden bepaalde ruimtes niet meer warm genoeg, maar is je woning toch volledig geïsoleerd (dak, muren, vloer)? Dan kan je bijsturen door het afgiftesysteem te vervangen. 

6. Moet je je elektriciteit verzwaren voor een warmtepomp?

Warmtepompklaar worden gaat niet alleen over verwarmen op lage temperatuur, maar ook over je elektrische installatie. Een warmtepomp vraagt voldoende capaciteit op je aansluiting. Vooral bij grotere systemen (of volledig elektrische verwarming) kan een verzwaring naar driefase of een hogere aansluitwaarde nodig zijn.

Bij een hybride warmtepomp (combinatie van warmtepomp met een condensatieketel) is de impact vaak kleiner, omdat de ketel op piekmomenten kan bijspringen. Het is in elk geval slim om dit op voorhand te laten nakijken, zodat je achteraf niet voor verrassingen staat.

7. Moet je cv-leidingen vervangen bij overschakeling naar lage temperatuurverwarming?

Wanneer je radiatoren vervangt door vloerverwarming, gaan de oude leidingen er uiteraard sowieso uit. Maar wat als je gewoon klassieke radiatoren wil vervangen door LT-radiatoren? Bij een standaard leidingnet (koperleidingen in een tweepijpssysteem) kunnen lage temperatuurradiatoren meestal op dezelfde leidingen aangesloten worden. Het principe blijft hetzelfde: warm water gaat naar de radiator en komt afgekoeld terug.

Aangepaste inregeling nodig

Bij lage temperatuurverwarming heb je vaak wel een hoger debiet nodig (meer water door de installatie), omdat het temperatuurverschil kleiner is. Bij oudere installaties kan dat leiden tot beperkingen door smalle leidingdiameters, lange trajecten of drukverlies.

Vaak volstaat het dan om de installatie hydraulisch te laten inregelen, de pompinstellingen te optimaliseren of plaatselijk kleine aanpassingen te doen. Een volledige vervanging van het leidingnet is eerder uitzondering dan regel.

Wat met een éénpijpssysteem?

Bij een oudere woning met radiatoren in een éénpijpssysteem (serieschakeling) zitten de radiatoren achter elkaar op één kring. Het warme water gaat eerst door radiator 1, dan radiator 2, enzovoort. Daardoor koelt het water onderweg verder af, waardoor radiatoren verder in de kring vaak minder warmte krijgen.

Bij lage temperatuurverwarming wordt dat effect sterker, omdat je al met minder warme aanvoer start. In dat geval volstaat het vervangen door LT-radiatoren niet altijd en zijn er soms extra ingrepen nodig, zoals het systeem herverdelen naar tweepijps, het plaatsen van bypass/instelstukken, of een grondige hydraulische optimalisatie. Wat precies nodig is, is sterk situatie-afhankelijk en check je best bij een vakman.

8. Heb je een buffervat nodig voor een warmtepomp?

Plaats in je technische ruimte voorzien voor een warmtepomp is één ding, maar wat als daar een buffervat moet bijkomen? Een buffervat is een voorraadvat waarin verwarmingswater tijdelijk wordt opgeslagen. Het kan helpen om je installatie stabieler en efficiënter te laten werken, bijvoorbeeld door te voorkomen dat de warmtepomp te vaak kort na elkaar aan- en uitschakelt (pendelen). Dat is beter voor het rendement én de levensduur.

Of je effectief een buffervat nodig hebt, hangt af van je woning, het afgiftesysteem, de regeling en het type warmtepomp. Dit wordt best bepaald bij een correcte dimensionering en hydraulische opbouw van je installatie.

9. Wat met sanitair warm water?

Sanitair warm water (voor douche, baden en de keuken) staat los van je ruimteverwarming. Zelfs als je woning op lage temperatuur verwarmt (bijvoorbeeld 35 - 45 °C), heb je voor sanitair warm water meestal nog hogere temperaturen nodig (typisch 50 - 55 °C) om voldoende comfort te hebben.

Bij een warmtepomp gebeurt dat meestal via een boiler (met voorraadvat) die het water opwarmt en bewaart. Sommige warmtepompen doen dat heel efficiënt, al kan er in bepaalde gevallen een elektrische naverwarmer of een “boost”-moment nodig zijn. Daarom kijk je bij “warmtepompklaar maken” best niet alleen naar verwarming, maar ook naar hoe je sanitair warm water wil voorzien. Eventueel kan je ook een aparte warmtepompboiler voorzien.

10. Is de opstelling 'lage temperatuursysteem met condensatieketel' verstandig?

Als je eerst je woning en afgiftesysteem "klaar maakt" voor lage temperatuurverwarming (dus isolatie en afgiftesysteem) en je condensatieketel blijft daarna nog enkele jaren draaien, kan je al zuiniger stoken door die met lagere aanvoertemperaturen te laten werken.

Of je daarna meteen overschakelt naar een warmtepomp of wacht tot je ketel het einde van zijn levensduur bereikt, hangt vooral af van je budget en de staat van je ketel.

In veel gevallen is “ketel laten uitdoen” economisch logisch, zolang je comfort goed blijft en je ketel nog efficiënt werkt. Zodra er grote herstellingen nodig zijn of je écht fossielvrij wil verwarmen, is de overstap naar een warmtepomp meestal de meest toekomstgerichte keuze.

Houd ook rekening met brandstofprijzen

Houd er wel rekening mee dat de kost van gas en mazout op langere termijn moeilijk voorspelbaar is en waarschijnlijk onder druk blijft staan door klimaatmaatregelen en extra heffingen (zoals de Europese ETS2-koolstoftaks). Dat kan de overstap naar een warmtepomp ook financieel interessanter maken, zelfs vóór je ketel helemaal versleten is.

Tip
Wil je zeker weten welke ingrepen in jouw woning het meeste effect hebben? Dan is het slim om je installatie en woning eerst professioneel correct te laten inschatten door een vakman. Denk aan een warmteverliesberekening, een check van je afgiftesysteem en een optimale afstelling van je verwarming.